Dossier gekozen bestuurders

Dossier gekozen bestuurders

Meer Democratie is voorstander van door de bevolking gekozen bestuurders: de gekozen burgemeester, commissaris der koning en premier. Ook al zou Nederland een goed uitgewerkt referendumsysteem hebben, dan nog zullen verreweg de meeste besluiten door politici genomen worden. Het is niet meer dan logisch dat de burgers deze politici moeten kunnen kiezen.

Nederland loopt op dit vlak – en niet alleen op dit vlak - achter: in bijna alle Europese landen wordt de burgemeester gekozen in plaats van benoemd. Genoeg Westerse landen hebben zelfs een door de burgers gekozen premier, president of staatshoofd: bijvoorbeeld Amerika, Frankrijk, Ierland, Oostenrijk, Finland, Polen, IJsland of Tsjechië. Het democratisch gehalte van dit soort landen is gemiddeld genomen niet lager dan dat van Nederland. Wereldwijd hebben in ieder geval 111 staten (een ruime meerderheid van de 194 staten met vertegenwoordiging in de Verenigde Naties) een door de bevolking gekozen premier, president of staatshoofd.

Iedereen verkiesbaar

Iedereen moet zich voor dergelijke verkiezingen kandidaat kunnen stellen. Er mag geen commissie zijn die van bovenaf de kandidaten selecteert, zoals bij het “burgemeestersreferendum” dat enkele jaren gefunctioneerd heeft. Er kan wel gewerkt worden met een drempel – zoals steunverklaringen van een x-aantal burgers – om te voorkomen dat het aantal kansloze kandidaten de pan uitrijst, zolang iedereen die drempel in principe maar kan halen. Om ervoor te zorgen dat altijd één kandidaat de absolute meerderheid krijgt, kan er gewerkt worden met twee rondes, waarin de twee kandidaten met de meeste stemmen het tegen elkaar opnemen (net als bij de Franse presidentsverkiezingen).

Volgens een peiling van I&O Research in februari 2014 is een ruime meerderheid (66%) van de Nederlanders voor de invoering van een gekozen burgemeester. Het gros daarvan (44%) wil de burgemeester dan wel zelf kiezen, en de keuze niet aan de raad overlaten. Slechts 16% van de Nederlanders is tegen, 13% heeft er nog geen mening over.

Open en eerlijke benoemingen

Er moeten jaarlijks duizenden functionarissen in het openbaar bestuur worden geselecteerd. Het is onmogelijk om voor hen allen verkiezingen te organiseren en burgers willen ook niet elke week naar de stembus.

Maar het is wel belangrijk om vriendjespolitiek tegen te gaan: momenteel worden de meeste banen in het openbaar bestuur door de gevestigde politieke partijen binnenskamers onderling verdeeld. Meer Democratie pleit voor een wijze van benoemen zoals al 150 jaar in Engeland bestaat. Hierin moet een onafhankelijke waakhond deelnemen in alle benoemingsprocedures en deze op detailniveau goedkeuren, zodat politieke patronage uitgesloten is. Lees hier ons dossier over open en eerlijke benoemingen.

Grondwetswijziging voor de gekozen burgemeester

Er is in de praktijk alleen werk gemaakt van de gekozen burgemeester. Een poging van D66 vanuit het tweede Paarse kabinet (1998-2002) om de gekozen burgemeester in te voeren, strandde tijdens de Paarscrisis toen de hele PvdA-fractie in de Eerste Kamer onder leiding van Ed van Thijn toch tegen stemde. Anticiperend daarop was vanaf 2001 het ‘burgemeestersreferendum’ mogelijk gemaakt, een halfbakken en slecht vormgegeven nep-verkiezingen. Ze zijn slechts in enkele gemeenten gehouden en de opkomsten waren zo laag dat ze in 2008 door een Kamermeerderheid werden afgeschaft (lees hier meer over het burgemeestersreferendum).

In 2012 heeft Kamerlid Gerard Schouw (D66) opnieuw een grondwetswijziging ingediend die de benoemingswijze van de burgemeester uit de Grondwet haalt (de ‘deconstitutionalisering’). Deze is in de eerste lezing door de Tweede en Eerste Kamer goedgekeurd. Na de verkiezingen (nu gepland in maart 2017) moet nogmaals een tweederde meerderheid instemmen met de grondwetswijziging. Daar is grote kans op omdat recent ook het CDA is omgegaan. Alleen ChristenUnie en SGP zijn nog tegen. Download hier de tekst van de grondwetswijziging en lees hier de Parlementaire Monitor over het verloop van dit wetsvoorstel.

Deze grondwetswijziging maakt weliswaar de weg vrij voor een nieuwe aanstellingswijze van burgemeesters, maar laat helemaal open hoe dat dan zou moeten. De grote vraag is vooral of burgemeesters door de raad of door de bevolking gekozen worden.  Dat heeft D66 deze keer wijselijk in het midden gelaten omdat de meningen daarover verdeeld zijn, ook binnen de partijen.

PvdA, SP en GroenLinks hebben zich in meerderheid expliciet uitgesproken voor een door de raad gekozen burgemeester. Binnen het CDA en de VVD is men niet zo duidelijk over de voorkeur. ChristenUnie en SGP willen dat er helemaal niets veranderd. Alleen D66 en PVV spreken zich luid en duidelijk uit voor een direct gekozen burgemeester (evenals de premier en, bij de PVV, ook politiechefs en rechters).

De direct gekozen burgemeester is in zicht

Omdat de nieuwe wijze van kiezen van de burgemeester bij gewone wet geregeld kan worden (in plaats van in de grondwet), betekent dit wel dat een meerderheid voor de direct gekozen burgemeester goed mogelijk is. Als de politieke wil er maar is.

Externe links:

Parlement.com over de gekozen premier in Nederland:
De gekozen premier in Nederland http://www.parlement.com/id/vh8lnhrsr2z0/gekozen_minister_president_of_formateur

 

Contact

Meer Democratie
Herengracht 406A
1017 BX Amsterdam
Tel 020 - 638 0558
info@meerdemocratie.nl

 

Bankrekening

IBAN:
NL61 RABO 0175 2462 38

BIC: RABONL2U

Meer Democratie is partnerorganisatie van Democracy International.

Democracy International